26 чэрвеня 1944 года ішоў 1101-ы дзень вайны… У гэты дзень савецкія войскі вызвалілі Горкі, Жлобін, Кіраўск, Парычы, Узду, Талачын, Дуброўна і Віцебск.
Ужо ў першы дзень правядзення наступальнай аперацыі "Баграціён" злучэнні 6-й гвардзейскай і 43-й армій 1-га Прыбалтыйскага фронту прарвалі абарону гітлераўцаў паўночней Віцебска і прасунуліся на 12–16 км. У ноч на 24 чэрвеня яны выйшлі да Заходняй Дзвіны, з ходу фарсіравалі яе і захапілі некалькі плацдармаў на левым беразе.
Германскае камандаванне не чакала наступлення войскаў 1-га Прыбалтыйскага фронту. Пра гэта піша былы генерал вермахта Тыпельскірх: "Асабліва непрыемным было наступленне паўночна-заходней Віцебска, бо яно, у адрозненне ад удараў на астатнім фронце, з'явілася поўнай нечаканасцю, асабліва ўразіўшы слаба абаронены ўчастак фронту на вырашальным у аператыўным дачыненні напрамку".
Для развіцця поспеху ў бітву ўступілі рухомыя групы: на 1-м Прыбалтыйскім фронце 1-ы танкавы корпус генерала В.В. Буткова з 23 чэрвеня, на 3-м Беларускім – конна-механізаваная група генерала М.С. Аслікоўскага з 24 чэрвеня.
Раніцай 26 чэрвеня ўслед за групай Аслікоўскага на глыбіні 32–34 км ад пярэдняга краю пачала дзейнічаць 5-я гвардзейская танкавая армія маршала П.А. Ротмістрава. Пры актыўнай падтрымцы штурмавой і бамбардзіровачнай авіяцыі яна, авалодаўшы раённым цэнтрам Талачын, выйшла на Мінскую шашу ў 50 км заходней Оршы. На 1-м Беларускім фронце была ўведзена ў прарыў конна-механізаваная група генерала І.А. Пліева. Наступаючы па сыходных напрамках, савецкія войскі прыступілі да ажыццяўлення замыслу па акружэнні групоўкаў ворага ў раёнах Віцебска і Бабруйска.
Днём раней, раніцай 25 чэрвеня, войскі 43-й арміі генерала А.П. Белабародава (1-ы Прыбалтыйскі фронт) і 39-й арміі генерала І.І. Люднікава (3-і Беларускі фронт) у выніку абыходнага манеўру злучыліся ў раёне Гнездзілавічаў. У акружэнні пад Віцебскам апынуліся 5 пяхотных дывізій 3-й танкавай арміі праціўніка агульнай колькасцю 35 тыс. чалавек. Гітлераўцы ўпарта супраціўляліся. 26 чэрвеня яны прадпрынялі спробу вырвацца з кальца, якое сціскалася, і пайсці на паўднёвы захад, у раёне Заазер'я некалькі разоў спрабавалі выйсці з акружэння, але безвынікова. Страціўшы ўсякую надзею на поспех, фашысты вырашылі ісці на прарыў, прыкрываючыся мясцовым насельніцтвам – старыкамі, жанчынамі і дзецьмі. Вораг разлічваў, што савецкія салдаты не стануць страляць у сваіх. Прапусціўшы праз баявыя парадкі мірных грамадзян, савецкія воіны ў лютай рукапашнай сутычцы знішчылі ворага.
26 чэрвеня 1944 года быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў Віцебск, але баі ў наваколлях горада яшчэ працягваліся. У вызваленні горада ўдзельнічалі 145-я (генерал-маёр П.А. Дзібраў), 204-я (палкоўнік К.М. Байдак) стралковыя дывізіі; 155-ы ўмацаваны раён (палкоўнік І.І. Саўчанка) 92-га стралковага корпуса; 105-ы асобны танкавы полк (маёр Ф.А. Зайцаў) 43-й арміі 1-га Прыбалтыйскага фронту; 158-я (Д.І. Ганчароў), 164-я (палкоўнік Р.І. Сініцын), 262-я (генерал-маёр З.М. Усачоў) стралковыя дывізіі 84-га стралковага корпуса; 957-ы самаходны артылерыйскі полк (палкоўнік В.Ф. Кузняцоў), 139-я армейская гарматная артылерыйская брыгада (палкоўнік Д.Г. Лук'янаў) 39-й арміі 3-га Беларускага фронту; 1-я паветраная армія (генерал-лейтэнант М.М. Громаў, Герой Савецкага Саюза, прафесар); байцы партызанскай брыгады 1-й Віцебскай (камандзір М.Ф. Бірулін) і іншыя падраздзяленні.
27 чэрвеня пад націскам войскаў 43-й і 39-й армій, падтрыманых буйнымі сіламі авіяцыі, акружаная пад Віцебскам групоўка была нагалоў разбіта. Толькі забітымі вораг страціў 20 тыс. чалавек. Больш за 10 тыс. былі вымушаны здацца ў палон.
32 часткам і злучэнням 3-га Беларускага фронту і 30 часткам і злучэнням 1-га Прыбалтыйскага фронту, якія адзначыліся пры вызваленні горада, прысвоены ганаровыя найменні "Віцебскіх".
26 чэрвеня 1944 года вызвалены Дубровенскі, Талачынскі, Горацкі, Кіраўскі, Парыцкі, Жлобінскі і Крупскі раёны.
У Маскве дадзены артылерыйскі салют у гонар вызвалення гарадоў Жлобін і Віцебск.
З аператыўнай зводкі Савінфармбюро за 26 чэрвеня 1944 года:
Сёння войскі 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў штурмам занялі абласны цэнтр Беларусі горад Віцебск. Выбіўшы ўчора немцаў з усходняй часткі горада, савецкія войскі з наступленнем цемры фарсіравалі Заходнюю Дзвіну і пачалі штурм заходняй часткі горада. Іншыя нашы часткі ўварваліся ў Віцебск з захаду. Усю ноч савецкія байцы вялі жорсткія баі, выбіваючы гітлераўцаў з дамоў, падвалаў і ўкрыццяў. Да раніцы 26 чэрвеня Віцебск быў цалкам ачышчаны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. На вуліцах горада засталося звыш 6 тысяч варожых трупаў. Захоплены багатыя трафеі, у тым ліку 10 паравозаў, 3 чыгуначныя склады з ваенным маёмасцю, 1100 аўтамашын, велізарная колькасць узбраення і боепрыпасаў. Улік трафеяў працягваецца. Узята ў палон да 1000 нямецкіх салдат і афіцэраў. Заходней Віцебска нашы войскі ўсё мацней сціскалі кальцо вакол нямецкай групоўкі. Усе спробы праціўніка вырвацца з акружэння паспяхова адбіты. Захоплена многа палонных. Імклівым ударам савецкія войскі рассеклі акружаную групоўку немцаў на дзве часткі і вядуць баі за поўнае іх знішчэнне.
Заходней і паўднёва-заходней горада Віцебск часткі Н-скага злучэння абыйшлі з трох бакоў раённы цэнтр Віцебскай вобласці Бешанковічы і штурмам авалодалі ім. У баі за гэты важны вузел грунтавых дарог знішчана больш за 1000 гітлераўцаў. Адбіваючы контратакі праціўніка, нашы войскі паспяхова прасоўваліся наперад і занялі звыш 700 населеных пунктаў. Узята многа трафеяў. Н-ская частка захапіла 6 танкаў, мінамётную і 2 артылерыйскія батарэі.
На Аршанскім напрамку нашы войскі, імкліва прасоўваючыся наперад, абыйшлі Оршу з поўначы і занялі больш за 400 населеных пунктаў, у тым ліку вузлы грунтавых дарог Абольцы і Смаляны. Праціўнік спрабуе затрымаць савецкія войскі на прамежкавых рубяжах. Нашы рухомыя часткі ўмелымі абыходнымі манеўрамі прарываюцца ў тылы праціўніка, знішчаюць ягоную жывую сілу, знішчаюць і захопліваюць тэхніку і ўзбраенне. На шэрагу ўчасткаў немцы бессістэмна адыходзяць, кідаючы рыштунак, боепрыпасы і ваеннае маёмасць. У адным сяле нашы байцы захапілі 300 аўтамашын, 3 склады з боепрыпасамі і звыш 30 цяжкіх гармат. У сяле Абольцы савецкія конныя атрады імклівай атакай разграмілі варожы гарнізон, захапілі 30 аўтамашын і ўзялі ў палон 100 немцаў. На іншым участку савецкія падраздзяленні акружылі і знішчылі буйны нямецкі атрад і захапілі ў палон 400 нямецкіх салдат і афіцэраў. За дзень баёў нашы часткі захапілі 14 танкаў і самаходных гармат, звыш 90 гармат рознага калібра, 212 кулямётаў, 246 аўтамашын, 500 коней і іншыя трафеі.
На Магілёўскім напрамку нашы войскі выйшлі да ракі Дняпро паўночней горада Магілёў, перарэзаўшы такім чынам важную ракадную шашэйную дарогу Магілёў – Орша. Контратакі праціўніка поспеху не мелі. Пад ударамі савецкіх частак немцы нясуць велізарныя страты і адкочваюцца на захад. Узята многа палонных і багатыя трафеі.
Войскі 1-га Беларускага фронту, зламіўшы жорсткае супраціўленне праціўніка, штурмам авалодалі горадам Жлобін. Немцы, абапіраючыся на загадзя падрыхтаваныя абарончыя рубяжы, прадпрымаюць адну за адной лютыя контратакі. Н-скае злучэнне за дзень адбіла 16 варожых контратак. Савецкія байцы знішчылі да 2 тысяч гітлераўцаў і спалілі 15 танкаў. Заходней горада Рагачоў нашы наступаючыя часткі знішчылі звыш 900 нямецкіх салдат і афіцэраў, захапілі 3 танкі і 3 самаходныя гарматы. Савецкія лётчыкі збілі 13 самалётаў праціўніка.
Яны вызвалялі Беларусь
Мікалай Міхайлавіч Ольшэўскі нарадзіўся 27 студзеня 1920 года ў горадзе Сквіра Кіеўскай вобласці ў сялянскай сям'і. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з 1941 года. Ваяваў на Заходнім, Бранскім і 2-м Беларускім франтах. Камандзір танка 26-й гвардзейскай танкавай брыгады (2-і гвардзейскі танкавы корпус, 11-я гвардзейская армія, 3-і Беларускі фронт) гвардыі малодшы лейтэнант Ольшэўскі адзначыўся пры вызваленні Віцебскай і Мінскай абласцей. Экіпаж пад яго камандаваннем 26 чэрвеня 1944 года ў баі за раз'езд Пагост у Аршанскім раёне знішчыў танк "тыгр", 2 гарматы і 8 аўтамашын з пяхотай праціўніка. У ліпені 1944 года пры ліквідацыі варожай групоўкі ў мінскім "катле" экіпаж на чале з ім знішчыў 2 танкі, 20 аўтамашын з ваенным грузам, 70 гітлераўцаў, узяў у палон больш за 200 салдат і афіцэраў праціўніка. У жніўні 1944 года пры вызваленні Літвы ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў Мікалай Міхайлавіч Ольшэўскі быў цяжка паранены і 22 жніўня 1944 года сканаў ад ран. Пахаваны ў Вільнюсе. За мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, малодшаму лейтэнанту Мікалаю Міхайлавічу Ольшэўскаму пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Яго імем названа вуліца ў Мінску.
Цімафей Іванавіч Светлічны нарадзіўся 1 мая 1917 года ў Харкаўскай вобласці Украіны ў сям'і селяніна. У 1940 годзе быў прызваны ў Чырвоную Армію. На фронце ў Вялікую Айчынную вайну з 1942 года. Ваяваў на Курскай дузе, вызваляў Смаленшчыну, асабліва адзначыўся ў баях за вызваленне Беларусі.
У ноч на 26 чэрвеня 1944 года батарэя рэактыўных установак на пераправе праз раку Абалянка каля вёскі Кажамякі (Сенненскі раён Віцебскай вобласці) вяла 6-гадзінны бой з праціўнікам, які спрабаваў вырвацца з акружэння. Займеўшы кругавую абарону, агнём з установы, стралковай зброі і гранатамі воіны адбівалі варожыя контратакі. Разлік гвардыі сяржанта Светлічнага, у складзе якога былі наводчык Барадулін і кіроўца Назарэнка, вёў агонь па праціўніку з рэактыўнай установы практычна прамой наводкай. Батарэя ў гэтым баі знішчыла звыш 500 нямецкіх салдат, 13 аўтамашын з ваенным грузам і чатыры артылерыйскія гарматы. Калі ад прамога траплення фашысцкага снарада баявая машына загарэлася, камандзір, будучы параненым, працягваў кіраваць боем. Згарэў разам з устаноўкай. Увесь разлік баявой машыны: гвардыі сяржант Светлічны Цімафей Іванавіч, гвардыі старшы сяржант Назарэнка Павел Іванавіч і гвардыі радавы Барадулін Сяргей Дзмітрыевіч былі прадстаўлены да прысваення звання Героя Савецкага Саюза. Гераічны разлік быў пахаваны на месцы бою каля вёскі Кажамякі. Улетку 1959 года парэшткі воінаў былі перанесены ў раённы цэнтр горад Сянно ў брацкую магілу ў парку імя 40-годдзя УЛКСМ. У Сянне ўстаноўлены помнік, імем Ц.І. Светлічнага і С.Д. Барадуліна названы вуліцы горада.
Барыс Іванавіч Юркін нарадзіўся ў 1919 годзе ў Арэнбургу ў сям'і чыгуначніка. Удзельнік савецка-фінскай вайны, Вялікай Айчыннай вайны – ваяваў на 1-м Прыбалтыйскім фронце, удзельнічаў у вызваленні Беларусі. Камандзір стралковага аддзялення 975-га стралковага палка (270-я стралковая дывізія, 6-я гвардзейская армія, 1-ы Прыбалтыйскі фронт) сяржант Барыс Юркін у ноч на 26 чэрвеня 1944 года з байцамі даручанага яму падраздзялення пераправіўся праз раку Заходняя Дзвіна ў раёне пасёлка гарадскога тыпу Ула Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці, знішчыў гранатай дзот праціўніка. У рукапашным баі ў траншэях праціўніка загінуў. Пахаваны ў вёсцы Глыбочка Ушацкага раёна Віцебскай вобласці Беларусі. За ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм сяржанту Юркіну Барысу Іванавічу пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Імем героя названа сярэдняя школа ў вёсцы Глыбочка, у прыватным садзе якой устаноўлены помнік.
Крыніца: БЕЛТА
